ศัพท์พื้นฐาน

คำที่เจอบ่อยที่สุด

สัญญาแบบปรับราคาได้

สัญญาจ้างก่อสร้างที่ตกลงกันไว้ตั้งแต่ก่อนประมูลว่า ถ้าราคาวัสดุก่อสร้างเปลี่ยนไปจากตอนเปิดซอง จะปรับค่างานให้ตามจริง ต้องประกาศไว้ในประกาศประกวดราคา และ ระบุไว้ในสัญญาด้วย ถ้าไม่ได้ตกลงไว้แต่ต้น จะมาขอปรับทีหลังไม่ได้ — ดูวิธีเช็คว่าสัญญาเข้าข่ายไหม

ค่า K

ตัวคูณที่บอกว่าค่างานของงวดนั้นควรปรับขึ้นหรือลงเท่าไร ถ้าราคาวัสดุไม่ขยับเลย ค่า K จะเท่ากับ 1.000 พอดี ของแพงขึ้นค่า K มากกว่า 1 ของถูกลงค่า K น้อยกว่า 1 เอาไปใช้กับสูตรแม่ P = Pₒ × K คือค่างานที่ต้องจ่ายจริง เท่ากับค่างานตามสัญญาคูณด้วยค่า K

Escalation Factor

ชื่อภาษาอังกฤษของค่า K ตามที่ปรากฏในมติคณะรัฐมนตรี ว 109 แปลตรงตัวว่า “ตัวคูณปรับเพิ่มราคา” แต่ในทางปฏิบัติใช้ได้ทั้งขาเพิ่มและขาลด และเป็นค่าที่ หักด้วย 4% แล้วเมื่อต้องเพิ่มค่างาน หรือบวกเพิ่ม 4% เมื่อต้องเรียกค่างานคืน

เดือนฐาน (ตัวห้อย o)

เดือนที่ เปิดซองประกวดราคา ใช้เป็นจุดตั้งต้นในการเทียบราคา ไม่ใช่เดือนที่เซ็นสัญญา (ผิดกันบ่อยมาก) กรณีจัดจ้างด้วยวิธีอื่น ให้ใช้เดือนที่เปิดซองราคาหรือเสนอราคาแทน · สัญญาที่ลงนามระหว่าง 28 ก.พ. – 30 ก.ย. 2569 มีข้อยกเว้นตามมาตรการปี 2569 ให้ใช้เดือนที่หัวหน้าหน่วยงานของรัฐเห็นชอบราคากลางแทน

เดือนส่งงาน (ตัวห้อย t)

เดือนที่ ผู้รับจ้างมีหนังสือส่งมอบงาน ของงวดนั้น ไม่ใช่เดือนที่คณะกรรมการตรวจรับงาน และไม่ใช่เดือนที่หน่วยงานประทับตรารับ เช่น ทำงานเสร็จและทำหนังสือส่งงานวันที่ 31 ม.ค. หน่วยงานประทับตรารับ 1 ก.พ. ตรวจรับ 3 ก.พ. กรณีนี้ใช้ดัชนี เดือนมกราคม

เลขสัมพันธ์

ผลหารของดัชนีสองเดือน เช่น It/Io คือดัชนีราคาผู้บริโภค เดือนส่งงาน หารด้วยดัชนีเดียวกันของเดือนฐาน เป็นตัวบอกว่าของกลุ่มนั้นแพงขึ้นกี่เท่า มติคณะรัฐมนตรีบังคับให้ ทำเลขสัมพันธ์ให้เสร็จก่อน แล้วจึงเอาผลลัพธ์ไปคูณกับตัวเลขคงที่หน้าเลขสัมพันธ์นั้น ห้ามคูณก่อนหาร

ค่าคงที่ในสูตร

ตัวเลขตัวแรกของสูตรที่ไม่ผูกกับดัชนีตัวใดเลย เช่น 0.25 ในสูตรงานอาคาร แทนส่วนของค่างานที่ไม่ผันผวนตามราคาวัสดุ (มวลรวมค่าดำเนินการต่าง ๆ) ไม่ว่าราคาวัสดุจะขึ้นลงอย่างไร ส่วนนี้ก็คงที่เสมอ

สัมประสิทธิ์

ตัวเลขหน้าเลขสัมพันธ์แต่ละพจน์ บอกว่าดัชนีตัวนั้นมีน้ำหนักในงานประเภทนี้กี่เปอร์เซ็นต์ เช่นสูตรงานอาคาร 0.15 คือค่าแรงและราคาผู้บริโภคทั่วไป 15% · 0.10 คือซีเมนต์ 10% · 0.40 คือวัสดุก่อสร้างที่ไม่รวมเหล็กและซีเมนต์ 40% · 0.10 คือเหล็ก 10% ค่าคงที่บวกสัมประสิทธิ์ทุกตัวต้องได้ 1.000 พอดีเสมอ ใช้ตรวจได้ว่าลอกสูตรมาถูกหรือไม่

ฐานปี 2530 = 100

ดัชนีราคาทุกตัวเทียบกับราคาของปี 2530 ที่ตั้งไว้เท่ากับ 100 ดังนั้นดัชนี 320.4 แปลว่าราคาของกลุ่มนั้นเป็นประมาณ 3.2 เท่าของปี 2530 (คือแพงขึ้นราว 2.2 เท่า) สิ่งที่ต้องระวังคือ ต้องใช้ตารางฐานปี 2530 เท่านั้น และต้องระบุฐานปีนี้ในเอกสารแนบท้ายสัญญาด้วย

ค่างานที่อยู่ในข่าย

ค่างานของงวดนั้นหลังหักรายการที่นำมาคำนวณค่า K ไม่ได้ออกแล้ว เช่น ครุภัณฑ์ที่นำมาติดตั้ง วัสดุที่ผู้ว่าจ้างจัดหาให้ ค่าอาคารชั่วคราว ค่าวางผังก่อสร้าง ค่าเจาะสำรวจดิน ค่าเคลื่อนย้ายเครื่องจักร — ตัวเลขนี้คือตัวที่เอาไปคูณกับส่วนต่างของค่า K ตอนท้าย ไม่ต้องหัก VAT และไม่ต้องหักเงินล่วงหน้าออกก่อน

งวดงาน

ช่วงงานที่สัญญาแบ่งไว้เพื่อส่งมอบและเบิกเงินเป็นคราว ๆ ค่า K คิด แยกรายงวด เพราะแต่ละงวดส่งมอบคนละเดือน ดัชนีจึงคนละชุด และไม่ต้องรอให้จบสัญญา ส่งมอบงวดใดแล้วขอรับเงินชดเชยของงวดนั้นได้เลย

Factor F

ตัวคูณของงาน ราคากลาง ที่รวมค่าอำนวยการ กำไร ดอกเบี้ย และภาษี เข้าไปในค่างานต้นทุน คนละเรื่องกับค่า K — Factor F ใช้ตอนตั้งราคากลาง ก่อนประมูล ส่วนค่า K ใช้ตอนส่งมอบงานแล้ว จุดที่ผิดกันบ่อยที่สุดคือ ค่างานตามสัญญารวม Factor F อยู่แล้ว ห้ามเอา Factor F มาบวกซ้ำอีกรอบหลังคำนวณเงินเพิ่ม

ตัวย่อดัชนีในสูตร — ครบทั้ง 13 ตัว

ตัวอักษรในสูตรแต่ละตัวแทนดัชนีราคาคนละตัว ทุกตัวเป็นดัชนีของกระทรวงพาณิชย์ ฐานปี 2530 = 100 ตัวห้อย o คือเดือนฐาน ตัวห้อย t คือเดือนส่งงาน เช่น Mt/Mo คือดัชนีวัสดุก่อสร้างเดือนส่งงาน หารด้วยเดือนที่เปิดซอง

อยากรู้ว่าสูตรของงานตัวเองมีพจน์ไหนบ้าง ดูได้ที่ หน้าเลือกสูตร ส่วนตัวเลขดัชนีรายเดือนดึงได้ที่ app.yotathai.com/k

คำที่ฟังคล้ายกันแต่คนละเรื่อง