งานส่วนไหนคิดค่า K ได้บ้าง
คำนวณถูกทุกขั้นแต่เอารายการที่เบิกไม่ได้มารวม ก็ถูกตีกลับทั้งชุด หน้านี้แยกให้ชัดว่ารายการไหนได้ รายการไหนไม่ได้ และรายการไหนยังตอบไม่ได้จนกว่าจะรู้ข้อมูลเพิ่ม
ลืมหักรายการที่ไม่อยู่ในข่าย = เบิกเกิน แล้วต้องคืนเงินหลวง
ตัวเลขที่เอาไปคูณค่า K ไม่ใช่ยอดเต็มของงวด แต่เป็น ค่างานของงวดนั้นหลังหักรายการที่ไม่อยู่ในข่ายออกแล้ว ถ้าเผลอใช้ยอดเต็ม เงินที่ได้จะสูงเกินจริงทุกงวด
และเงินส่วนที่เบิกเกินไม่ได้หายไปเฉย ๆ — หน่วยงานมีหน้าที่เรียกคืน โดยหักจากค่างานงวดต่อไป จากหลักประกันสัญญา หรือจากเงินค่าประกันผลงานได้โดยไม่ต้องรอครบกำหนด 2 ปี (ข้อหารือ 2552/0094, 2554/0317)
ตัวอย่างขนาดของปัญหา: ในตัวอย่างการคำนวณของคู่มือสำนักงบประมาณ งานอาคารหลังหนึ่ง มูลค่าสัญญา 5,045,000 บาท มีรายการที่ต้องหักออก 750,000 บาท กระจุกอยู่ที่งวดสุดท้ายงวดเดียว คิดเป็น 37.5% ของเงินงวดนั้น ถ้าลืมหัก เงินที่เบิกเกินก็ประมาณนั้น
ทำไมบางรายการถึงไม่อยู่ในข่าย — หลักคิด 5 ข้อ
ค่า K เกิดขึ้นเพื่อชดเชย ความผันผวนของราคาวัสดุก่อสร้าง ที่ผู้รับจ้าง ควบคุมไม่ได้ ดังนั้นของที่ราคาไม่ได้ผูกกับดัชนีวัสดุก่อสร้าง หรือไม่ได้เป็นเนื้องานก่อสร้างจริง ๆ จึงไม่มีเหตุผลให้ชดเชย ถ้าจำหลัก 5 ข้อนี้ได้ จะตัดสินรายการที่ไม่มีในบัญชีตัวอย่างได้เองเกือบทั้งหมด
- 1เป็นครุภัณฑ์ ไม่ใช่สิ่งก่อสร้างยกหรือเคลื่อนย้ายได้ ไม่ได้ Built-in เป็นส่วนหนึ่งของอาคาร เช่น โต๊ะ เก้าอี้ เตียงนอน ตู้ ผ้าม่านพร้อมราง
- 2เป็นเครื่องจักรหรือเครื่องมือกลที่นำมาประกอบหรือติดตั้งทำงานด้วยพลังงานไฟฟ้าหรือกลไก เช่น ลิฟท์ บันไดเลื่อน เครื่องปรับอากาศ เครื่องสูบน้ำ คอมพิวเตอร์ ที่เป่ามือ — มติ ครม. ว 109 ข้อ 1.5 ยกเว้นไว้ตรงตัว
- 3อยู่นอกขอบเขตนิยามของหมวดงานนั้นเช่นระบบไฟฟ้าและประปา “ภายในบริเวณ” ซึ่งอยู่นอกตัวอาคาร หรือทางเท้า ดินถม ดินตัก ที่ห่างจากอาคารเกิน 3 เมตร
- 4เป็นงานชั่วคราว งานเตรียมการ หรืองานทดสอบ ที่รวมอยู่ใน Factor F แล้วเช่น สำนักงานชั่วคราว บ้านพักคนงาน นั่งร้าน เข็มพืดกันดินพัง งานเจาะสำรวจและวิเคราะห์ดิน — ได้ค่าตอบแทนผ่าน Factor F ไปแล้ว จะชดเชยซ้ำอีกไม่ได้
- 5เป็นงานประเภทที่สัญญาไม่ได้กำหนดสูตรไว้งานประเภทใดที่มิได้กำหนดสูตรไว้ในสัญญา ก็นำมาคำนวณเงินเพิ่มหรือลดไม่ได้ ต่อให้เนื้องานจะคล้ายสูตรอื่นแค่ไหนก็ตาม (คู่มือ สงป. บทที่ 4 ข้อ 3.1)
ฝั่งที่คิดได้
สำหรับงานอาคาร มติ ครม. ว 109 เขียนขอบเขตไว้ตรงตัวว่า “งานอาคาร” หมายถึงตัวอาคาร และให้หมายความรวมถึง 6 เรื่องนี้ด้วย
- 1.1 ไฟฟ้าของอาคารบรรจบถึงสายเมนจำหน่าย แต่ไม่รวมหม้อแปลงและระบบไฟฟ้าภายในบริเวณ
- 1.2 ประปาของอาคารบรรจบถึงท่อเมนจำหน่าย แต่ไม่รวมระบบประปาภายในบริเวณ
- 1.3 ระบบท่อและระบบสายต่าง ๆ ที่ติดหรือฝังอยู่ในส่วนของอาคาร เช่น ท่อปรับอากาศ ท่อก๊าซ สายไฟฟ้าสำหรับเครื่องปรับอากาศ สายล่อฟ้า
- 1.4 ทางระบายน้ำของอาคารจนถึงทางระบายน้ำภายนอก
- 1.5 ส่วนประกอบที่จำเป็นสำหรับอาคาร เฉพาะส่วนที่ติดกับอาคาร โดยต้องสร้างหรือประกอบพร้อมกับการก่อสร้างอาคาร แต่ไม่รวมเครื่องจักรหรือเครื่องมือกลที่นำมาประกอบหรือติดตั้ง เช่น ลิฟท์ เครื่องคอมพิวเตอร์ เครื่องสูบน้ำ เครื่องปรับอากาศ พัดลม
- 1.6 ทางเท้ารอบอาคาร ดินถม ดินตัก ห่างจากอาคารโดยรอบไม่เกิน 3 เมตร
และนี่คือรายการที่เคยมีคนถามไปจริง แล้วสำนักงบประมาณตอบว่า เข้าข่าย นำมาคิดค่า K ได้
| รายการ | เหตุผล | อ้างอิง |
|---|---|---|
| ไม้แบบ | เป็นองค์ประกอบส่วนหนึ่งของการก่อสร้าง รวมอยู่ในวัสดุก่อสร้าง (สำนักงบประมาณยืนยันซ้ำ 2 ครั้ง) | 2556/0093, 2555/0191 |
| อุปกรณ์สุขภัณฑ์ — กระจกเงา ฝักบัว สายชำระ ห่วงแขวนผ้า ราวแขวนผ้า ที่ใส่ทิชชู | เป็นส่วนประกอบที่จำเป็นสำหรับอาคาร และต้องประกอบพร้อมการก่อสร้าง | 2558/0055 |
| งานไฟฟ้าภายในอาคาร — หลอดไฟ โคมไฟ สวิตช์ | เป็นส่วนประกอบที่จำเป็นสำหรับอาคาร (แต่ไฟระย้าไม่ได้ เพราะถือว่าเกินความจำเป็น) | 2554/0078 |
| เฟอร์นิเจอร์ Built-in — งานบัวพื้น หัวเตียงติดผนังตกแต่ง ชั้นวางของ | เป็นส่วนประกอบของตัวอาคาร ติดตรึงไปกับอาคาร | 2554/0068 |
| ไฟรั้ว กรณีรั้วมีคานคอนกรีตลักษณะถาวร | ถือเป็นส่วนประกอบที่จำเป็นของรั้ว | 2554/0072 |
| ค่าแรงคนงานงานสกัดคอนกรีตฐานรากอาคาร | เป็นรายการของงานจ้างเหมาก่อสร้างตามสัญญาแบบปรับราคาได้ | 2555/0439 |
| รั้วลวดหนามที่มีคานคอดิน คสล. | ใช้สูตรงานอาคาร (K 1) ได้ทั้งรายการ โดยไม่ต้องหักค่าลวดหนามออก | 2558/0273 |
| งานซ่อมแซมอาคารและสิ่งก่อสร้าง | ใช้สัญญาแบบปรับราคาได้ ถ้าเบิกจ่ายในงบลงทุน ลักษณะค่าที่ดินและสิ่งก่อสร้าง และองค์ประกอบวัสดุสอดคล้องกับสูตร | 2558/0066 |
ฝั่งที่คิดไม่ได้ — บัญชีรายการตามคู่มือสำนักงบประมาณ
คู่มือการตรวจสอบเงินชดเชยค่างานก่อสร้าง (ค่า K) บทที่ 4 ข้อ 4 ยกตัวอย่างรายการที่ไม่อยู่ในข่ายไว้เป็นบัญชี แยกตามประเภทงาน 4 กลุ่ม
ทำไมต้องมีชื่ออังกฤษ
บัญชีของ งานดิน/งานทาง งานท่อระบายน้ำ และ งานโครงสร้างเหล็ก ในคู่มือพิมพ์ไว้เป็นภาษาอังกฤษล้วน เพราะลอกมาจากบัญชีแสดงปริมาณงาน (BOQ) ของกรมทางหลวง หน้านี้จึงคงชื่ออังกฤษไว้ให้ตรงตัวอักษร เพื่อให้คุณเทียบกับ BOQ ในมือได้ทันที
คำไทยที่ใส่คู่กันเป็น คำอธิบายเพื่อให้ค้นเจอและเข้าใจ ไม่ใช่คำแปลทางการ เวลาทำเอกสารให้อ้างชื่ออังกฤษตามที่ปรากฏใน BOQ ของสัญญาเป็นหลัก
| รายการ | ชื่อที่มักใช้ใน BOQ / แบบ |
|---|---|
| งานระบบไฟฟ้าภายในบริเวณ (นอกตัวอาคาร) และระบบไฟฟ้าแรงสูง | High Voltage / Site Electrical |
| หม้อแปลงไฟฟ้า | Transformer |
| มิเตอร์ไฟฟ้า | Electric Meter |
| เครื่องกำเนิดไฟฟ้า | Generator |
| ตู้ MDB ที่ติดตั้งภายนอกอาคาร | Main Distribution Board |
| ไฟฉุกเฉิน | Emergency Light |
| งานประสานการไฟฟ้า | — |
| งานระบบประปาภายในบริเวณ (นอกตัวอาคาร) | — |
| มิเตอร์น้ำ | Water Meter |
| เครื่องสูบน้ำ | Pump |
| อุปกรณ์ที่ใช้กับงานภูมิสถาปัตยกรรม | — |
| ครุภัณฑ์ที่ไม่ใช่ส่วนประกอบของตัวอาคาร ยกหรือเคลื่อนย้ายได้ เช่น โต๊ะ เก้าอี้ เตียงนอน ตู้ | Loose Furniture (ไม่ Built-in) |
| เครื่องปรับอากาศ | Air Conditioner |
| เครื่องเสียง ลำโพง โสตทัศนูปกรณ์ | Sound / Audio-Visual System |
| เครื่องโทรศัพท์ และพัดลม | Telephone / Fan |
| ถังก๊าซ ตู้ดับเพลิง ถังดับเพลิง | Gas Tank / Fire Hose Cabinet / Fire Extinguisher |
| เครื่องเติมอากาศ | Aerator |
| เครื่องตรวจอาวุธ | Weapon Detector |
| ลิฟท์ และบันไดเลื่อน | Lift / Escalator |
| เครื่องคอมพิวเตอร์ | Computer |
| แทงค์น้ำ และถังบำบัดสิ่งปฏิกูลลักษณะสำเร็จรูป | Water Tank / Precast Septic Tank |
| งานรื้อถอนอาคารต่าง ๆ | Demolition |
| ปักผัง สำนักงานชั่วคราว บ้านพักคนงาน นั่งร้าน | Setting Out / Temporary Site Office / Scaffolding |
| งานทดสอบระบบต่าง ๆ ทดสอบสภาพดิน ทดสอบเสาเข็ม | Testing / Soil Boring Test / Pile Test |
| งานภูมิสถาปัตยกรรม เช่น ปลูกหญ้า จัดสวน ปลูกต้นไม้ | Landscaping |
| งานรั้วลวดหนามที่ไม่มีคานคอนกรีต | — |
| งานในหมวดค่าวัสดุใช้สอยอื่น ๆ | — |
บัญชีงานอาคารในคู่มือพิมพ์เป็นภาษาไทย ชื่ออังกฤษในคอลัมน์ขวาเป็นคำที่พบบ่อยใน BOQ ใส่ไว้ช่วยค้น ไม่ใช่ข้อความจากคู่มือ
| รายการ | ชื่อตามบัญชีต้นฉบับ |
|---|---|
| ดินถมเกาะกลางถนนและเกาะแบ่งช่องจราจร | EARTH FILL IN MEDIAN & ISLAND |
| ดินคลุมผิวหน้า (ถมโดยไม่บดอัดแน่น เช่น เพื่อปลูกหญ้า) | TOP SOIL |
| งานตัดต้นไม้ | TREE CUT |
| ศาลาที่พักผู้โดยสาร | BUS STOP SHELTER |
| งานปูหญ้าแบบเต็มผืน | BLOCK SODDING |
| งานปูหญ้าแบบเป็นแถบ | STRIP SODDING |
| เสาเข็มดินซีเมนต์ | CEMENT COLUMN |
| หลักนำทาง | GUIDE POST |
| หลักเขตทาง | R.O.W. MONUMENT |
| กำแพงกันดินชนิดก่ออิฐ | RETAINING WALL-MASONRY BRICK |
| แผ่นพื้นคอนกรีตสำเร็จรูป (รวมทรายรองพื้น) | CONCRETE SLAB BLOCK (INCLUDE SAND CUSHION) |
| หลักกิโลเมตร | KILOMETER STONE |
| ไฟฟ้าส่องสว่างริมทาง | STREET LIGHTING |
| บล็อกปูพื้นชนิดไม่เป็นสี่เหลี่ยม | NON RECTANGULAR PAVING BLOCK |
| บล็อกคอนกรีตประสานชนิดไม่เป็นสี่เหลี่ยม | NON RECTANGULAR INTERLOCKING CONCRETE |
| บล็อกคอนกรีตปูพื้น | CONCRETE PAVING BLOCK |
| แผ่นรองรับคานสะพาน | BEARING PAD |
| เสาป้าย | SIGN POSTS |
| ป้ายจราจร | ROAD SIGNS |
| สัญญาณไฟจราจร | TRAFFIC SIGNALS |
| เส้นจราจรเทอร์โมพลาสติกสะท้อนแสง สีเหลือง | REFLECTORIZED THERMOPLASTIC MARKINGS, YELLOW |
| เส้นจราจรเทอร์โมพลาสติกสะท้อนแสง สีขาว | REFLECTORIZED THERMOPLASTIC MARKING, WHITE |
| สีตีเส้นจราจรสะท้อนแสง สีขาว | REFLEC. ROAD PAINT MARK, WHITE |
| หมุดสะท้อนแสงบนผิวทาง | REFLEC. ROAD STUDS |
| แถบสะท้อนแสง | REFLEC. SHUTTER BAR |
| ราวกันอันตรายริมถนน | STREET GUARD RAIL |
| งานรื้อของเดิมออก | REMOVE EXISTING |
| รายการ | ชื่อตามบัญชีต้นฉบับ |
|---|---|
| งานชั่วคราวและการติดตั้งวางระบบสำหรับงานเคซอง | CAISSON TEMPORARY WORK & SET UP |
| งานเตรียมพื้นที่ทำงาน | WORK AREA |
| เข็มพืดกันดินพัง | SHEET PILE |
| ค้ำยัน | BRACING |
| การตอกเสาเข็มแล้วเสร็จพร้อมเอกสารรับรองผล | DRIVE SATISFACTORILY COMPLETED WITH DOCUMENTATION |
| งานทดสอบ | TESTING |
| การตรวจพินิจด้วยสายตา | VISUAL INSPECTION |
| รายการ | ชื่อตามบัญชีต้นฉบับ |
|---|---|
| ราวกันอันตรายชนิดเหล็ก | STEEL GUARD RAIL |
| เสาไฟเหล็กเรียว ชนิดกิ่งเดี่ยว | TAPERED STEEL POLE, SINGLE BRACKET |
| เสาไฟเหล็กเรียว ชนิดกิ่งคู่ | TAPERED STEEL POLE, DOUBLE BRACKETS |
บัญชีนี้ไม่ใช่บัญชีปิด อย่าใช้แบบ “ไม่มีในบัญชี = เบิกได้”
รายการทั้งหมดข้างบนคือ ตัวอย่าง ที่คู่มือยกไว้เท่านั้น ไม่ใช่รายการครบถ้วนของทุกงานก่อสร้างในประเทศ งานจริงมีรายการที่ไม่มีในบัญชีนี้อีกมาก
วิธีใช้ที่ถูกคือ — ถ้ารายการของคุณไม่ตรงกับข้อไหนเลย ให้เทียบเคียงกับหลักคิด 5 ข้อข้างบน ว่ามันเป็นครุภัณฑ์หรือเปล่า เป็นเครื่องจักรที่นำมาติดตั้งหรือเปล่า อยู่ในนิยามของหมวดงานหรือเปล่า อยู่ใน Factor F แล้วหรือยัง และสัญญากำหนดสูตรไว้หรือไม่
ถ้ายังไม่ชัด ให้ทำหนังสือหารือสำนักงบประมาณ เพราะสำนักงบประมาณเป็นผู้วินิจฉัยและคำวินิจฉัยถือเป็นที่สิ้นสุด (หนังสือ สงป. ว 150 ข้อ 10) การเดาเองแล้วเบิกไปก่อนคือทางที่แพงที่สุด
กลุ่มที่สาม — ยังตัดสินไม่ได้จนกว่าจะรู้ข้อมูลเพิ่ม
หลายรายการตอบไม่ได้จากชื่อรายการอย่างเดียว ต้องกลับไปดูแบบ ดูสัญญา หรือดูวิธีทำงานจริงก่อน ถ้าเจอรายการในตารางนี้ อย่าเพิ่งตัดสิน ให้ไปหาคำตอบของคอลัมน์กลางมาก่อน
| รายการ | ต้องรู้อะไรเพิ่ม | ถ้าเข้าเงื่อนไข / ถ้าไม่เข้า | อ้างอิง |
|---|---|---|---|
| ทางเท้ารอบอาคาร ดินถม ดินตัก | ระยะห่างจากตัวอาคารโดยรอบ เกิน 3 เมตรหรือไม่ | ✅ ไม่เกิน 3 เมตร → เป็นส่วนหนึ่งของงานอาคาร คิด K 1 ได้🚫 เกิน 3 เมตร → อยู่นอกนิยาม ไม่อยู่ในข่าย | ว 109 นิยามงานอาคาร ข้อ 1.6 |
| ระบบบำบัดน้ำเสียในพื้นที่บ้านพัก | ตำแหน่งที่ก่อสร้างห่างจากตัวอาคารเท่าไร | ✅ ไม่เกิน 3 เมตรจากตัวอาคาร → ถือเป็นงานอาคาร (K 1)🚫 เกิน 3 เมตร → มีลักษณะเป็นงานภูมิสถาปัตยกรรม ไม่อยู่ในข่าย (ควรทำหนังสือหารือเป็นทางการ) | 2552/0044 |
| งานวางท่อ (AC, PVC, เหล็กเหนียว, HDPE) | ใครเป็นผู้จัดหาท่อและอุปกรณ์ — ผู้ว่าจ้างหรือผู้รับจ้าง | ✅ ผู้รับจ้างจัดหา → ใช้สูตรที่มีพจน์ราคาท่อ เช่น 5.1.3 (PVC) หรือ 5.2.3 (HDPE)🚫 ผู้ว่าจ้างจัดหาให้ → ใช้สูตรคนละตัว เช่น 5.1.1 หรือ 5.2.1 ที่ไม่มีพจน์ราคาท่อ | ว 109 หมวด 5 / 2560/0007 |
| งานรื้อถนน คสล. เดิมเพื่อทำถนนใหม่ | รื้อด้วยเครื่องจักร หรือด้วยแรงงานคน | ✅ ขุดตักด้วยเครื่องจักร → เข้าสูตรงานดิน K 2.1🚫 ใช้แรงงานคน → ไม่อยู่ในข่ายเลย | 2555/0041 |
| งานถมดิน / ลงหินคลุก | มีการควบคุมคุณสมบัติวัสดุและบดอัดแน่นด้วยเครื่องจักรตามมาตรฐานหรือไม่ | ✅ บดอัดแน่นด้วยเครื่องจักรตามข้อกำหนด → เป็นงานดิน K 2.1🚫 แค่เกลี่ยให้เรียบ หรือถมคลุมผิว (TOP SOIL) → ไม่ใช่งานดินตามนิยาม | 2558/0255, 2558/0273, 2551/0251 |
| รั้ว | มีคานคอนกรีตเป็นโครงสร้างถาวรหรือไม่ | ✅ มีคานคอดิน คสล. → ใช้ K 1 ได้ทั้งรายการ🚫 รั้วลวดหนามที่ไม่มีคานคอนกรีต → ไม่อยู่ในข่าย | 2558/0273 / คู่มือ สงป. บทที่ 4 ข้อ 4 |
| ครุภัณฑ์และเฟอร์นิเจอร์ในอาคาร | Built-in และสร้างพร้อมการก่อสร้างหรือไม่ หรือสั่งทำมาติดตั้งภายหลัง | ✅ Built-in ติดตรึงกับอาคารและทำพร้อมการก่อสร้าง → เข้าข่าย🚫 ยกเคลื่อนย้ายได้ หรือนำมาติดตั้งภายหลัง → ไม่อยู่ในข่าย | 2554/0068, 2555/0226, 2555/0155 |
| งานซ่อมแซม ปรับปรุง ต่อเติม | เบิกจ่ายในงบลงทุนหรือไม่ และสัดส่วนวัสดุตรงกับสูตรใดหรือเปล่า | ✅ งบลงทุน ลักษณะค่าที่ดินและสิ่งก่อสร้าง + องค์ประกอบวัสดุสอดคล้องกับสูตร → ใช้สัญญาแบบปรับราคาได้🚫 จ้างเหมาบริการ หรือสัดส่วนวัสดุไม่สอดคล้องกับสูตรใด → ใช้สัญญาแบบปกติ ไม่ต้องคิดค่า K | 2558/0066, 2555/0202, 2554/0050 |
หักออกเท่าไร — เรื่อง Factor F ที่พลาดกันบ่อยที่สุด
รู้ว่าต้องหักรายการไหนแล้ว ยังเหลืออีกคำถาม — หักด้วยตัวเลขไหน ตัวเลขในแบบประมาณราคาตัวหนึ่งเป็นค่างานต้นทุน อีกตัวหนึ่งเป็นราคาที่รวมค่าอำนวยการ กำไร และภาษีแล้ว (Factor F) หยิบผิดตัวคือหักผิดจำนวน
รายการที่หักออก ต้องรวม Factor F ไปด้วย
ถ้ารายการที่ไม่อยู่ในข่ายนั้นเสนอราคาใน BOQ โดยรวมค่าอำนวยการ กำไร และภาษี (Factor F) ไว้แล้ว ค่างานที่หักออกก็ต้องเป็นยอดที่รวม Factor F เช่นกัน ไม่ใช่หักเฉพาะราคาทุนของครุภัณฑ์ (ข้อหารือ 2555/0284 และ 2554/0343)
หักด้วยยอดที่ไม่รวม Factor F = หักออกน้อยกว่าความจริง = ฐานค่างานสูงเกินไป = เบิกเกิน ซึ่งก็วนกลับไปที่เรื่องต้องเรียกเงินคืนอีก
สูตรที่ใช้กันจริงในแบบฟอร์มของหน่วยงานท้องถิ่นคือPo = (ค่าวัสดุ + ค่าแรงงาน + ค่าเครื่องจักร − ค่างานที่ไม่อยู่ในข่าย) × Factor F
คำนวณเสร็จแล้ว ห้ามเอาผลลัพธ์ไปบวก Factor F ซ้ำอีก
เมื่อได้จำนวนเงินชดเชยออกมาแล้ว ห้ามนำไปบวกค่าอำนวยการ กำไร และภาษีต่อท้ายอีกรอบ เพราะฐานค่างานที่ใช้คูณรวม Factor F ไปแล้วตั้งแต่ต้น การบวกซ้ำคือการคิดสองรอบ
เรื่องนี้เคยเกิดจริงกับกรมการบินพาณิชย์ — คำนวณผิดได้ 1,525,865.74 บาท ที่ถูกต้องคือ 1,296,402.50 บาท ต่างกัน 229,463.24 บาท จากความผิดพลาดขั้นตอนเดียว (หนังสือ สงป. ที่ นร 0407/16443 ลว. 10 ก.ย. 2541)
ถ้ารายการที่ต้องหัก มากกว่าเงินของงวดนั้น
เกิดขึ้นได้จริงและเกิดบ่อย โดยเฉพาะงวดที่เป็นงวดติดตั้งครุภัณฑ์ เรื่องนี้ถูกถามเข้าสำนักงบประมาณซ้ำถึง 3 ครั้งใน 3 ปี และได้คำตอบเหมือนกันทุกครั้ง
ยกส่วนที่เหลือไปหักงวดอื่น ห้ามใช้ผลต่างที่ติดลบ
ให้หักค่างานที่ไม่อยู่ในข่ายเท่าที่สอดคล้องกับการทำงานในงวดนั้นก่อน ถ้าหักแล้วยังเหลือ ให้ยกส่วนที่เหลือไปหักในงวดถัดไปหรืองวดก่อนหน้า จนกว่าจะครบ
ห้ามนำ “ผลต่าง” ที่ติดลบมาปรับราคาค่างาน เพราะจะกลายเป็นตัวเลขติดลบคูณค่า K แล้วได้ผลลัพธ์ที่ไม่มีความหมาย
ตัวอย่างจริง (ข้อหารือ 2560/0020): งวดที่ 20 มูลค่างวด 25,870,000.00 บาท แต่รายการที่ไม่อยู่ในข่ายมีถึง 29,698,379.70 บาท เหลือหักไม่หมด 3,828,379.70 บาท → ให้ยกไปหักงวดต่อไปหรืองวดก่อนหน้า ไม่ใช่ เอา 3,828,379.70 ไปคูณค่า K
อีกกรณีหนึ่ง (2559/0095–0096): งวดที่ 10 ส่งมอบ 5,240,602.00 บาท รายการไม่เข้าข่าย 7,349,824.33 บาท เหลือ 2,109,222.33 บาท หน่วยงานยกไปหักงวดที่ 9 — สำนักงบประมาณตอบว่าถูกต้องแล้ว
หักแล้วต้องแสดงในเอกสารด้วย ห้ามตัดทิ้งเงียบ ๆ
แบบฟอร์มการคำนวณของสำนักงบประมาณออกแบบมาให้เห็นการหักอย่างชัดเจน แบบฟอร์มที่ 2(สัญญาแบบเหมารวม Lump Sum) มีคอลัมน์ “หักค่างานที่ไม่อยู่ในข่ายได้รับค่า K” คั่นระหว่างคอลัมน์จำนวนเงินของงวด กับคอลัมน์ค่างานที่ได้รับการพิจารณาค่า K ส่วน แบบฟอร์มที่ 1(สัญญาจ่ายตามเนื้องานจริง Unit Price) มีแถวสรุป “รวมงานที่ไม่สามารถปรับราคาได้” แยกไว้ต่างหาก
แปลว่าผู้ตรวจสอบคาดหวังจะเห็น ทั้งยอดเต็มของงวด ยอดที่หัก และยอดที่เหลือ อยู่ในหน้าเดียวกัน ถ้าส่งไปแต่ยอดสุทธิโดยไม่แสดงว่าหักอะไรไปเท่าไร อย่างดีก็ถูกขอเอกสารเพิ่ม อย่างแย่ก็ถูกตีกลับทั้งชุด และในตัวอย่างของคู่มือเอง งานที่ไม่อยู่ในข่ายก็ถูกแสดงเป็นบรรทัดหนึ่งในตาราง พร้อมหมายเหตุกำกับว่าหักอะไรบ้าง เช่น “ครุภัณฑ์ โต๊ะ เก้าอี้ เครื่องดับเพลิง เครื่องปรับอากาศ”
อีกเรื่องที่มาคู่กันเสมอ: ห้ามหัก VAT ออกก่อนคำนวณ และไม่ต้องหักค่าปรับหรือเงินจ่ายล่วงหน้า 10% ออกจากฐานค่างาน สิ่งเดียวที่หักคือค่างานส่วนที่ไม่อยู่ในข่าย
แล้วต้องทำอะไรต่อ
- ดูคำนิยามประเภทงานตาม ว 109คำนิยามแต่ละสูตรระบุไว้ว่ารวมหรือไม่รวมอะไรบ้าง — เป็นตัวตัดสินตัวจริง
- ดูข้อวินิจฉัยเรื่องรายการที่เบิกได้คำถามรายรายการกว่า 20 เรื่องพร้อมเลขข้อหารือ
- กลับไปดูวิธีคำนวณรู้ฐานค่างานแล้ว ขั้นต่อไปคือแทนค่าในสูตรและจัดทศนิยมให้ถูก
- เปิดคู่มือและหนังสือต้นฉบับบัญชีรายการในหน้านี้อยู่ในคู่มือ สงป. บทที่ 4 ข้อ 4